wstęp
rys historyczny
kultura ludowa
zagroda kmieca
wiatrak
chałupa biedniacka
kuźnia
kapliczka
informacje dla zwiedzających
dla odwiedzających skansen online

banki.homa.pl
internet
warszawski chór międzyuczelniany
9 rowerów

       Ziemie leżące wzdłuż środkowego biegu koryta Wisłoka już w średniowieczu stały się terytorium objętym wczesnosłowiańskim osadnictwem. Na podstawie dzisiejszej wiedzy historyków osadnictwa trudno jednak precyzyjnie ustalić nasilenie akcji osadniczych i określić dokładną przynależność etniczną ludności. Według wiece prawdopodobnych opinii badaczy, już pod początku II tysiąclecia szeroki pas lessowych ziem pomiędzy Rzeszowem i Przeworskiem stał się obszarem spornych wpływów polskich i ruskich książąt. Strefy tych wpływów ulegały w ciągu dziesięcioleci znacznym przesunięciom, by w końcu XIII wieku spowodować ustalenie się linii granicznej na Wisłoku.
       Niewątpliwym atutem tych ziem przez wieku było ich sprzyjające położenie na skrzyżowaniu średniowiecznych szlaków handlowych biegnących w linii południkowej z Sandomierza przez kotliny karpackie w kierunku Węgier i wzdłuż równoleżników z Krakowa do Kijowa. Sprzyjający klimat w bezpośredniej bliskości Kotliny Sandomierskiej dodatkowo wpływał na rozwój zajęć rolniczych, przy umiejętnym gospodarowaniu zasobami tych terenów. Zrozumiałe zatem stało się dążenie Kazimierza Wielkiego do zapewnienia gospodarczego rozwoju tych ziem po ich przyłączeniu około roku 1340 do Korony. Wiekowa puszcza rozciągająca się przed laty na terenie dzisiejszej Markowej i sąsiednich wsi ustępowała systematycznie karczowana setkami rąk osadników, sprowadzonych w tym okresie z Górnej Saksonii, Łużyc i Dolnego Śląska. Wraz z nową siła, na świeżo pozyskiwane ziemie wkraczały nowe formy gospodarowania i odmienny ład prawny.
       Najdawniejsza, udokumentowana nazwa Markowej brzmi Markenhof i jako taka jest wymieniona w piśnie biskupa Demetriosa, zachowanym w przemyskim Archiwum Diecezjalnym. Dokument pochodzi z 1384 roku. Typ osadniczy wsi określany był mianem "Waldhuffendorf", co oznacza wieś łanów leśnych. Markowa, podobnie jak inne wsie w sąsiedztwie charakteryzowała się łańcuchowym układem pierwotnych osiedli i nadziałami (łanami) w przypadku Markowej wyrażającymi się liczbą 98. W stosunku do okolicznych miejscowości, Markowa od początku wyróżniała się dużą liczbą ludności i gospodarstw. Przez wiek XV do XVII zmieniali się właściciele wsi począwszy od Pileckich przez Stadnickich, Korniaktów by w końcu dostać się Lubomirskim.
        W doskonały sposób dokumentuje stosunki społeczne i gospodarcze księga sądowa wsi, której oryginał zawierający 912 stron zapisanych w języku niemieckim i polskim znajduje się w Centralnym Archiwum Historycznym Ukrainy we Lwowie, w dawnym gmachu Ossolineum. Ten wyjątkowy pod względem rozmiarów i treści zabytek w najlepszy sposób świadczy o gromadzkim samorządzie i jest podstawą do analizy układu przestrzennego stosunków własności i życia mieszkańców wsi w latach 1591 - 1777.
        Połowa wieku XVII wyznacza cezurę w kształtowaniu się obrazu kulturowego Markowej. Dotychczasowy język niemieckich kolonistów traci na znaczeniu zachowując się głównie jako język urzędowy, aczkolwiek spotyka się nawet jeszcze do chwili obecnej obco brzmiące słowa w mowie Markowian. Postępuje asymilacja z ludnością pochodzenia słowiańskiego, zatraceniu ulega świadomość obcego pochodzenia. Zmiany o których mowa szybciej przebiegały w okolicznych wioskach. W Markowej jeszcze w połowie XX wieku można było odnotować niemal 70-cio procentowy odsetek nazwisk wskazujących na pochodzenie związane z kolonizacją zachodnią.
        Wiek XVIII i XIX nie zanotował istotnych dla wsi wydarzeń natury gospodarczej czy społecznej. Wieś, jak każda inna w dawnym zaborze austriackim popadła w biedę, gnębiona pańszczyźnianymi powinnościami, zarazami, niszczona klęskami. Zmiany polityczne na początku XX wieku spowodowały natychmiastowy wzrost aktywności społeczeństwa markowskiego, znajdując z czasem wyraz w działalności Ochotniczej Straży Pożarnej, Kasy Stefczyka, Kółka Rolniczego czy pierwszej w kraju Spółdzielni Zdrowia. Aktywności społeczeństwa nie brakuje także na polu kultury - powstaje znakomity, znany w kraju teatr amatorski, chór, orkiestra dęta Straży Pożarnej. Jednakowoż pielęgnuje się tradycje ojców pamiętając o jakże bogatej przeszłości, czego dzisiaj najlepszym dowodem jest powstały w latach 80-tych skansen - Muzeum Wsi Markowa.

     
Copyright © by Mateusz Homa 2002-2007